Nie takie oczywiste
Nazwa austriackiego miasteczka Judenburg dosłownie znaczy „miasto żydów”. Po przyłączeniu Austrii w 1938 do III Rzeszy, naziści chcieli zmienić Judenburg na Zirbenstadt, czyli „miasto sosny-limby”. Proponowano też nazwę Adolfsburg, ale wszystkie decyzje przełożono na czas po zwycięstwie III Rzeszy i nazwy nigdy nie zmieniono.
Człowiek, który wykiwał cenzora
W PRL trzeba było uważać na to, co się pisze i mówi – zwłaszcza w pierwszych latach jego istnienia, gdy ustrój określano mianem stalinizmu. O to, aby komunizm zawsze był przedstawiany w dobrym świetle, dbał powołany 5 lipca 1946 r. Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Na szczęście było wielu twórców, którym udawało się obejść cenzurę. Poza tym nie tylko nasi rodzimi komuniści byli oszukiwani przez poetów i pisarzy.
„Likwidacja elit”
W tradycję działań wojennych i zbrojnej okupacji wpisał się okrutny zwyczaj. Totalitarne systemy dokonywały profilaktycznych zbrodni likwidując elity. Według ostrożnych szacunków podczas II wojny światowej zginęło ok. 40% Polaków legitymujących się wyższym wykształceniem. Bez wątpienia był to zamierzony efekt działań obu okupantów, przede wszystkim niemieckiego.
Zdrada amanta
Rano o 7.10 trzech mężczyzn zapukało do mieszkania przy ul. Mazowieckiej 10 w Warszawie. W drzwiach stała służąca, zdziwiona tak wczesną wizytą.
– Czy pana dyrektora Syma możemy prosić? – zapytał jeden z nich. Służąca nie zdążyła nawet zawołać szefa, gdy ten – obudzony głośnym pukaniem – stał już w sieni.
Germania – Niemcy – Deutschland
Niemcy, czyli „ci, którzy są niemi”. Ich mowa bardzo różniła się od słowiańskiej, a nasi przodkowie nie mogli się z nimi porozumieć. Podobnie jest w czeskim: Niemcy to Němci. We francuskim: Allemands – co pochodzi od związku plemiennego germańskich Alamanów (dosłownie „wszyscy ludzie”).
Inny punkt widzenia
1 lipca 1569 r. jest uważany za jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Polski. Wtedy właśnie nasz kraj zawarł Unię Lubelską z Litwą, co dało początek Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W naszej historiografii państwo to przedstawiane jest jako kraj potężny, zjednoczony i oparty na tolerancji. Jednak zgoła inaczej widzieli to Litwini.
Zawieszenie broni
W marcu 1944 r. Curt von Gottberg, Gauleiter Komisariatu Generalnego „Białoruś” ogłosił z entuzjazmem: „Na naszą stronę przeszły trzy polskie bandy i walczą z czerwonymi!”.
Lady Di ze Śląska
Zamek Książ to jeden z najsłynniejszych zabytków Polski. Współcześnie tylko część znajdującego się na Szlaku Zamków Piastowskich budynku z XIII w, udostępniona jest zwiedzającym. Książ odwiedzany jest regularnie przez tysiące turystów, których nie odstraszają krążące plotki i legendy, jakoby zamek miał być… nawiedzony.
Jądro ciemności
Zanim Józef Korzeniowski dał się poznać szerokiej publice jako wybitny pisarz publikujący pod pseudonimem Joseph Conrad, próbował swoich sił jako marynarz. W 1878 r. przyszły literat rozpoczął pracę w brytyjskiej marynarce handlowej. Po 8 latach dorobił się stopnia kapitana, a w 1890 r. zmienił banderę, przyjmując ofertę od belgijskiej kompanii handlowej. Korzeniowski nie wiedział wtedy, że ten epizod z jego życia zaowocuje wydaniem jednego z najważniejszych dzieł w historii światowej literatury.
Czterdzieści do jednego
„Przybywszy do Wizny, stwierdziłem ku memu rozczarowaniu, że złożone mi rano meldunki o sukcesach piechoty 10 dywizji pancernej polegały na jakimś nieporozumieniu. (…) Znalazłem się na pierwszej linii. (…) znaleźliśmy się pod ogniem Polaków. Leżeliśmy tuż przed betonowymi schronami bojowymi. Zastaliśmy tu dzielną obsługę niemieckiej armaty przeciwpancernej, która pod rozkazami swego dowódcy sama jedna atakowała przeciwnika”.