+
-
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Kultura w sieci

Pobierz z Google Play

Skromne początki

Skromne początki

Konstytucja 3 Maja z 1791 nie była ostatnim słowem stronnictwa patriotyczno-reformatorskiego. 21 czerwca owego roku utworzono Komisję Policji Obojga Narodów, instytucję szczebla centralnego, podległą rządowi. Pod kontrolą Komisji znajdowały się miasta i dobra królewskie. Nowością było to, że ludność poddańcza z dóbr prywatnych (szlacheckich i duchownych) także podlegała jej jurysdykcji. Gremium mogło kierować do właścicieli oraz zarządców rady i ostrzeżenia. Wydawałoby się, że to niewiele. Ale poczucie nienaruszalności własności prywatnej i odrębności stanowej były tak silne, że władza odgrywająca taką rolę w życiu obywateli – nikomu nawet się nie śniła.

Tak jak gospodarz dbał o rodzinę i zwierzęta gospodarskie (bo konie i krowy utrzymują go na co dzień, a dzieci na starość), tak pan dbał o poddanych. Nie tylko jako źródło dochodów, ale jako współbraci w wierze – Biblia pełna jest pochwał dobrego pana i potępień złego bogacza. Chłopi mogli uciec z dóbr złego władcy do innego szlachcica, miasta lub kraju – np. na Ukrainę, by uprawiać jedne z najżyźniejszych ziem Europy lub przyłączyć się do Kozaków. Znęcanie się przez pana nad chłopem było uważane za eksces.

Jedną z reform Stefana Batorego była piechota wybraniecka – wojsko rekrutowane z chłopów z dóbr królewskich. ‘Wybraniecka’, bo z każdych 20 łanów (ok. 330 hektarów) wybierano jednego, dobrowolnie zgłaszającego się do służby chłopa. Za stałą gotowość do wyruszenia z przepisowym wyposażeniem i okresowy udział w ćwiczeniach, chłop dostawał własne gospodarstwo, zwolnienie od wszelkich powinności, a za służbę na wojnie żołd. Do historii polskiego oręża przeszli w wojnie Rzeczypospolitej z Moskwą, zdobywając Wielkie Łuki i oblegając Psków.

W 1595 skandal wywołała tragedia Piotra Fleszara, wybrańca ze Szczawnicy. Chłop odmówił dzierżawcy zamieszkiwanych przezeń dóbr królewskich zapłacenia bezprawnie nałożonego czynszu: „żem jest wolny od wszelkich czynszów i robót, bo służę Rzeczpospolitej i wyprawiłem się na wojnę” – miał powiedzieć. Dzierżawca kazał zostawić wybrańca zakutego w kajdany, na mrozie, na dziedzińcu Zamku w Czorsztynie. Fleszar po dwóch tygodniach zamarzł. To drastyczny przykład, że w czasach świetności Rzeczypospolitej zdarzały się sytuacje, będące skromnymi początkami jej przyszłego upadku.

CHCESZ OBEJRZEĆ I POSŁUCHAĆ? POBIERZ APLIKACJĘ hist.ly

Narodowe Centrum Kultury
Muzeum Narodowe w Krakowie
Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą
Instytut Badań Edukacyjnych
Instrytut Pamięci Narodowej
Transition Technologies
Megmar
Fundacja Sunduk
Fundacja Wizja
Oglądaj i słuchaj za darmo i bez reklam w aplikacji hist.ly!

Patronaty honorowe:

Narodowe Centrum Kultury
Instytut Pamięci Narodowej
Muzeum Narodowe w Krakowie
Instytut Badań Edukacyjnych
Megmar
Transition Technologies
Fundacja Wizja
Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą
Pobierz z Google Play
Hist.ly Edukacja Android
Tomasz Sałaciński http://schema.org/Male Poland tomasz.salacinski@hist.ly
Fundacja Wizja Odkryta 29B m. 29, 03-140 Warszawa, Polska fundacja@fundacjawizja.pl
Łukasz Woźniakowski http://schema.org/Male Poland lukasz.wozniakowski@hist.ly
Fundacja Wizja Odkryta 29B m. 29, 03-140 Warszawa, Polska fundacja@fundacjawizja.pl