+
-

Pobierz z Google Play

Czyste sumienie Andrzeja Wiszowatego

Czyste sumienie Andrzeja Wiszowatego

Ślęża – najwyższy szczyt Masywu Ślęży i całego Przedgórza Sudeckiego należący do Korony Gór Polskich – wznosi się na wysokość 717,5 m n. p.m. Góra stanowiła ośrodek kultu solarnego dla miejscowych plemion pogańskich.

„Owa góra wielkiej doznawała czci u wszystkich mieszkańców z powodu swego ogromu oraz przeznaczenia, jako że odprawiano na niej pogańskie obrzędy”. – Zapisał biskup Thietmar w swojej kronice.

Wraz z postępującą chrystianizacją tych obszarów w X i XI wieku kult słońca zaczął odchodzić w niebyt. Kilkaset lat później, 26 listopada 1608 roku, urodził się Andrzej Wiszowaty – filozof, teolog, ideolog religijny braci polskich, kaznodzieja ariański, pisarz i poeta.

Jego rodzina należała do drobnej szlachty, a ojciec (członek wspólnoty braci polskich), nie mógł zapewnić synowi odpowiedniego wykształcenia. Za namową arianina Krzysztofa Morsztyna przenieśli się do województwa krakowskiego. W Raciborsku, gdzie młody Andrzej pobierał nauki, dostrzeżono jego talenty i pokierowano do słynnej Akademii w Rakowie.

Kontrreformacja w Polsce postępowała. W 1631 Andrzej wyjechał do Holandii gdzie podjął studia. Z uniwersytetu w Lejdzie przeniósł się do Amsterdamu. Tam zaprzyjaźnił się z Krzysztofem Arciszewskim – arianinem, żołnierzem i sławnym podróżnikiem. Opowiadał mu o prześladowaniach i walce z reformacją w Polsce, przez co Arciszewski zrezygnował z propozycji danej mu przez króla Władysława IV. A była to oferta intratna i prestiżowa – miał objąć funkcję admirała albo generała artylerii koronnej. W zamian udał się w podróż do Brazylii, na którą namawiał też Wiszowatego, ale ten chciał pozostać w kontakcie z braćmi polskimi w Europie.

Andrzej odwiedził jeszcze Anglię i Francję, a w 1637 powrócił do Polski. Rok później pod pretekstem obrazy katolicyzmu zniszczono bliską jego sercu Akademię Rakowską. Oburzony udał się do Warszawy i pod Izbą Poselską wygłosił mowę w obronie doktryny rakowskiej.

Prześladowania arian nabierały na sile. Wyburzano kolejne zbory, a Wiszowaty musiał uciekać. Tułaczka nauczyciela, filozofa i kaznodziei wiodła przez: Siedliska, Gdańsk, Arciszew, Straszyn, Radostowo, Rąbkową i Lusławice. Na wieść o napaści chłopskiego tłumu na Nowy Sącz i spustoszeniu ariańskich domów, Wiszowaty w pośpiechu opuścił Rąbkową, gdzie porzucił cały majątek i bibliotekę.

W 1658 roku Sejm uchwalił konstytucję o wygnaniu arian z Polski - musieli wybierać między nawróceniem lub konfiskatą majątku i wygnaniem z kraju. Wiszowaty znowu próbował uratować sytuację. Stanął do debaty na zamku kasztelana Jana Wielopolskiego w Rożnowie.

Niestety słynna dysputa teologiczna między przedstawicielami braci polskich i duchownymi kościoła katolickiego do niczego nie doprowadziła. Jednak będąc pod wrażeniem intelektu Wiszowatego zaproponowano aby pozostał w kraju, który potrzebuje ludzi uczonych i zaproponowano mu wieś Gródek. „Dobra stracić i cześć obywatelską niż czyste sumienie” – brzmiała jego odmowa.

Do końca życia opiekował się spuścizną braci polskich i pozostał wierny swoim przekonaniom religijnym. Zmarł w Amsterdamie 29 lipca 1678. Jego ostatnie słowa skierowane do syna brzmiały: „Jak widziałeś, chłopcze, że ja czynię, tak i ty zawsze trzymaj się tylko tego, co prawdziwe i dobre i cały wysiłek ku temu obracaj”.

CHCESZ OBEJRZEĆ I POSŁUCHAĆ? POBIERZ APLIKACJĘ hist.ly

Narodowe Centrum Kultury
Muzeum Narodowe w Krakowie
Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą
Instytut Badań Edukacyjnych
Instrytut Pamięci Narodowej
Transition Technologies
Megmar
Fundacja Sunduk
Fundacja Wizja
Oglądaj i słuchaj za darmo i bez reklam w aplikacji hist.ly!

Patronaty honorowe:

Narodowe Centrum Kultury
Instytut Pamięci Narodowej
Muzeum Narodowe w Krakowie
Instytut Badań Edukacyjnych
Megmar
Transition Technologies
Fundacja Wizja
Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą
Pobierz z Google Play
Hist.ly Edukacja Android
Tomasz Sałaciński http://schema.org/Male Poland tomasz.salacinski@hist.ly
Fundacja Wizja Odkryta 29B m. 29, 03-140 Warszawa, Polska fundacja@fundacjawizja.pl
Łukasz Woźniakowski http://schema.org/Male Poland lukasz.wozniakowski@hist.ly
Fundacja Wizja Odkryta 29B m. 29, 03-140 Warszawa, Polska fundacja@fundacjawizja.pl